Φραντζέσκα Παπαδοπούλου
Μέλος Συντονιστικού Συμβουλίου ΣΑΕ Περιφέρεια Ευρώπης

1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΤΙ ΡΟΛΟ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΝ (ΘΕΩΡΙΑ)

Τα κοινωνικά δίκτυα ορίζονται ως οι κοινωνικές σχέσεις που περιβάλλουν ένα άτομο, τα χαρακτηριστικά τους και ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται και αξιολογούν τις εν λόγω σχέσεις. Τα κοινωνικά δίκτυα χαρακτηρίζονται από το μέγεθός τους, την πυκνότητα (συνδετικότητα μεταξύ των μελών), το δέσιμο, την ομοιογένεια, τη συχνότητα επαφής μεταξύ των μελών, τη διάρκεια και την αμοιβαιότητα (Berkman και Glass, 2000). Η συναισθηματική, ψυχολογική ή οικονομική στήριξη που μπορούν να αντλήσουν τα άτομα μέσω των κοινωνικών τους δικτύων είναι η κοινωνική στήριξη. Η έλλειψη κοινωνικής στήριξης και ο αποκλεισμός από τα δίκτυα θεωρείται ότι μειώνει τις δυνατότητες των ατόμων να αντιμετωπίσουν το άγχος, να αποκτήσουν κοινωνική ταυτότητα, να λάβουν συναισθηματική στήριξη ή υλική βοήθεια και να αποκτήσουν πρόσβαση σε υπηρεσίες και πληροφορίες (Walter et al., 1997). Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη κοινωνικής στήριξης έχει συνδεθεί με παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, όπως η ικανοποίηση από τη ζωή και η αίσθηση ευημερίας (Breeze et al., 2001).

Σύμφωνα με έρευνες των MacLanahan, Wedemeyer & Adelberg (1981), τα κοινωνικά δίκτυα παρέχουν συναισθηματική υποστήριξη, η οποία παίρνει τη μορφή κάλυψης απέναντι στα αρνητικά αποτελέσματα των αγχογόνων καταστάσεων. Παράλληλα, τα κοινωνικά δίκτυα βοηθούν στην εξεύρεση εργασίας, αλλά παράλληλα υποδεικνύουν στους εργοδότες τους κατάλληλους υποψήφιους. Κατά τον Bewley (1999), ο συνηθέστερος τρόπος εξεύρεσης εργασίας σε αγγλοσαξονικές χώρες είναι μέσω γνωστών και φίλων, οι οποίοι μπορούν να παρέχουν τις καταλληλότερες συστάσεις για τους υποψήφιους εργαζομένους.
Ο Brain V. Krauth (2001) θεωρεί ότι κρίσιμος παράγοντας για τα κοινωνικά δίκτυα είναι η σταθερότητα τους. Οι πιο πολλές κοινωνιολογικές θεωρίες λαμβάνουν τα κοινωνικά δίκτυα ως στατικά μορφώματα τα οποία αντιστέκονται στην αλλαγή, γεγονός που δεν επαληθεύεται από την πραγματικότητα. Αντιθέτως είναι η ευκαμψία των κοινωνικών δικτύων που εξασφαλίζει μεγαλύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

Πολλές φορές ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων όσον αφορά τα κοινωνικά, οικονομικά, επαγγελματικά και οικογενειακά προβλήματα των γυναικών είναι καθοριστικός, δεδομένου ότι παρέχει εναλλακτικές λύσεις σε θέματα όπως απασχόληση, οικονομική ανεξαρτησία μετά από διαζύγιο, φροντίδα παιδιών, διαχείριση άγχους, αυτοαπασχόληση και επαγγελματική συμβουλευτική.

Οι εμπειρικές έρευνες επιβεβαιώνουν ότι όσο μεγαλύτερο είναι ένα δίκτυο και όσο συχνότερη η επαφή των μελών του τόσο πιο αποτελεσματική είναι η βοήθεια που προσφέρουν κυρίως στις εργαζόμενες γυναίκες. Όσον αφορά τη σύνθεση του δικτύου βρέθηκε ότι για υλική βοήθεια τα μέλη της οικογένειας είναι τα καταλληλότερα πρόσωπα προς τα οποία καταφεύγουν οι γυναίκες με προβλήματα ανεργίας, ενώ για συναισθηματική υποστήριξη περισσότερο αποτελεσματικά είναι τα δίκτυα των φίλων.

1. Η επικοινωνία. Στο παρελθόν η επικοινωνία απαιτούσε την φυσική επαφή. Τη σημερινή εποχή η επικοινωνία μπορεί να εξασφαλιστεί επιτυχώς μέσω τεχνολογίες, emails, Internet, chat, bloggs. Η επικοινωνία θα πρέπει να συμπληρώνεται με συναντήσεις.
2. Κοινά χαρακτηριστικά. Τα μέλη ενός δικτύου θα πρέπει να μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά, ιδεώδη, ενδιαφέροντα.
3. Προσφορά του δικτύου. Το δίκτυο θα πρέπει να έχει ένα ξεκάθαρο ρόλο και να προβάλεται η θετική επίδρασή του στα μέλη του δικτύου.
4. Δομή. Το δίκτυο θα πρέπει να έχει μια ξεκάθαρη και διάκριτη για τα μέλη του δομή. Όταν καθίσταται απαραίτητο το δίκτυο θα περιλαμβάνει υπο-δίκτυα (μέλη με πιο έντονα κοινά χαρακτηριστικά που όμως συνεχίζουν να περιλαμβάνονται στο ευρύτερο δίκτυο.)
5. Υπεύθυνος του δικτύου. Η καλή λειτουγία των δικτύων εξαρτάται από τους διακριτούς ρόλους που έχουν τα μέλη του. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος του συντονιστή/υπεύθυνο του δικτύου που θα αναλάβει την ομαλότητα και αμεσότητα της επικοινωνίας των μελών του δικτύου, θα έχει την ευθύνη της οργάνωσης των δραστηριοτήτων του δικτύου.
6. Οι στόχοι, δραστηριότητες του δικτύου θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα διευρεύνησης των ενδιαφερόντων των μελών του δικτύου και όχι εξογενώς επιβαλλόμενοι.

2. ΤΑ ΔΙΚΤΥΑ ΣΤΟ ΣΑΕ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΜΟ ΥΠ. ΑΡΙΘΜΟΝ 3480

Δίκτυο γυναικών

• την ενεργοποίηση των γυναικών μέσα στους φορείς των αποδήμων
• ο εντοπισμός προβλημάτων που αφορούν τις Ελληνίδες της Διασποράς
• η προβολή τρόπων αντιμετώπισής τους

Δίκτυο επιχειρηματιών

• την ενεργοποίησή τους στο πλαίσιο του ΣΑΕ
• την ανάπτυξη ηλεκτρονικού εμπορίου μεταξύ Ελλήνων επιχειρηματιών
• την προώθηση οικονομικών σχέσεών τους
• την οργάνωση επιχειρηματικών αποστολών και συνεδρίων

Δίκτυο Πολιτισμού

• τη δημιουργία μητρώου ανθρώπων του πολιτισμού
• την παρουσίαση και προβολή τoυ συλλογικού, αντιπροσωπευτικού αλλά και ατομικού έργου των μελών του δικτύου τόσο στην Ομογένεια όσο και στο εθνικό κέντρο
• η καλλιέργεια συνεργασιών μεταξύ των ομογενών καλλιτεχνών και των αλλοδαπών συναδέλφων τους
• η καλλιέργεια των πολιτιστικών αξιών και η ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας του ελληνισμού στο πολυπολιτισμικό γίγνεσθαι της διεθνούς κοινότητας
• η προώθηση των ελληνικών γραμμάτων και τεχνών στο εξωτερικό

3. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ

Τα δίκτυα λειτουργούσαν αυτόνομα, με αυτόνομο οικονομικό προΰπολογισμό. Είναι κοινά αποδεκτό, ακόμα και από τους υπευθύνους των επιμέρους δικτύων ότι είχαν πολύ περιορισμένη δράση και ο μέχρι τον νόμο τρόπος λειτουργίας τους δεν απέδωσε.

Αυτή η εμπειρία είναι σημαντική και θα πρέπει να ληφθεί υπ’όψιν στην νέα εποχή λειτουργίας των δικτύων του ΣΑΕ, σε ότι αφορά την οργανωτική δομή τους αλλά και το τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας τους.

4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

4.1 ΔΙΚΤΥΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΝΟΜΟ ΤΟΥ ΣΑΕ. ΠΟΙΑ ΚΑΙ ΠΩΣ;

1. Το δίκτυο γυναικών
   Η οργάνωση και συσπείρωση των απόδημων Ελληνίδων είναι ακόμα ένα ζητούμενο. Οι απόδημες Ελληνίδες αντιμετωπίζουν τα γνωστά προβλήματα στην αγορά εργασίας λόγω του φύλου τους αλλά και λόγω της καταγωγής τους. Οι στατιστικές δείχνουν ότι μεγάλα ποσοστά αποδήμων γυναικών είναι μακροχρόνια άνεργες, δεν ενσωματώνονται στην κοινωνία υποδοχης, αλλά και μεγάλα ποσοστά συνταξιοδοτούνται πρόωρα λόγω προβλημάτων υγείας. Τέλος η συμμετοχή τους στα ομογενειακά όργανα παραμένει περιορισμένη.

   Ένα πρώτο βήμα στην οργάνωση του δικτύου γυναικών θα πρέπει να είναι η καταγραφή των οργανώσεων που υπάρχουν είτε σε μορφή αυτόνομων γυναικείων οργανώσεων είτε σε μορφή γυναικείων επιτροπών υπό την αιγίδα της κατά τόπου ομοσπονδίας ή κοινότητας. Η επικοινωνία με τις οργανώσεις αυτές θα δώσει μια εικόνα του αριθμού αποδήμων γυναικών αλλά και θα συμβάλει στην χαρτογράφηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι απόδημες Ελληνίδες. H επικοινωνία μέσω διαδικτύου δεν αρκεί για το συγκεκριμένο αυτό δίκτυο.

   Η συσπείρωση των απόδημων Ελληνίδων στο πλαίσιο δράσης του δικτύου γυναικών θα πρέπει να γίνεται με βάση συγκεκριμένα προγράμματα και με συγκεκριμένους επιμέρους στόχους όπως επι παραδείγματι Γυναίκα και υγεία, Γυναικείο Επιχειρειν (βλ. Πρόγραμμα Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων και Κοινοτήτων Σουηδίας). Με αυτόν τον τρόπο θα εξασφαλιστεί το ενδιαφέρον συσπείρωσης των γυναικών γύρω από το δίκτυο αλλά και η συγκεκριμένη και ενεργή δράση του δικτύου.

2. Το δίκτυο επιστημόνων
   Το δίκτυο επιστημόνων μπορεί και πρέπει να παίξει ένα σημαντικό ρόλο στη σημερινή εποχή που η έπιστημονική έρευνα και εξέλιξη βασίζεται σε ένα μεγάλο βαθμό στη συνεργασία επιστημόνων από διάφορες χώρες. Οι νέες δυνατότητες χρηματοδότητησης επιστημονικής έρευνας από την Ε.Ε. και αλλού προυποθέτουν την δηιιουργία δικτύων.

   Οι επιστήμονες συνηθίζουν να συμμετέχουν σε δίκτυα και αυτή τους η εμπειρία θα πρέπει να αξιοποιηθείν στη δημιουργία δικτύου επιστημόνων του ΣΑΕ. Το δίκτυο επιστημόνων θα δώσει την δυνατότητα μιας χαρτογράφησης του απόδημου επιστημονικού δυναμικού καθώς και στην περαιτέρω αξιοποιήσή του. Οι επιστήμονες πολλές φορές απέχουν από τις ομογενειακές οργανώσεις και το δίκτυο θα πρέπει να λειτουργήσει σαν σύνδεσμος και να έχει εν μέρει ώς σκοπό όλο και πιο πολλοί επιστήμονες να πλαισιώνουν και να συμμετέχουν στις δραστηριότητες των ομοσπονδιών και κοινοτήτων.

   Το όφελος ενός τέτοιου δικτύου θα είναι αμφίδρομο μιας και θα δωθεί η δυνατότητα σε επιστήμονες και ερευνητές να δημιουργήσουν τα δικά τους μινι-δίκτυα (μέσα στο πλαίσιο του δικτύου του ΣΑΕ), να ξεκινήσουν επικοινωνία και ανταλλαγή πληροφοριών αλλά γιατί όχι και ερευνήτικές συνεργασίες στο πλαίσιο συγκεκριμένων προγραμμάτων.

3. Το δίκτυο επιχειρηματιών
   Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον από πλευράς των Ελλήνων επιχειρηματιών για τη δημιουργία μιας τράπεζας πληροφοριών με στοιχεία για τους επιχειρηματίες της ομογένειας και τους τομείς δραστηριοποίησής τους.

   Αυτό θα πρέπει να είναι και το πρώτο διάβημα του δικτύου επιχειρηματιών. Μια τέτοια πρωτοβουλία θα επιτρέψει την επικοινωνία και συνεργασία ομογενών επιχειρηματιών αλλά και μεταξύ ομογενών και επιχειρηματιών από τον Ελλαδικό χώρο.

   Ένας άλλος τομέας δραστηριότητας του δικτύου θα πρέπει να έιναι η διοργάνωση και συμμετοχή σε διεθνής εκθέσεις αλλά και σε δραστηριότητες που σκοπό έχουν την προώθηση συγκεκριμένων προΐοντων και υπηρεσιών.

4. Το δίκτυο πολιτισμού
   Το δίκτυο πολιτισμού έχει ένα δύσκολο και σημαντικό έργο να επιτελέσει, αυτό της οργανώσης και δικτύωσης Ελλήνων, ανθρώπων του πολιτισμού αλλά και της αξιοποιήσης αυτών για την μεταλαμπάδευση και προώθηση του ελληνικού πολιτισμού στον κόσμο.

   Όπως και για τα άλλα δίκτυα, η λειτουργία του δικτύου πολιτισμού θα πρέπει να ξεκινήσει με την καταγραφή και ενεργοποίηση των μελών του, καλλιτεχνων, ανθρώπων του πολιτισμού αλλά και οργανώσεων πολιτιστικού ενδιαφέροντος, μουσείων κ.α..

   Πέρα από αυτό όμως θα πρέπει η αξιοποίηση αυτού του ανθρώπινου κεφαλαίου να πραγματοποιηθεί πάνω στη βάση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Ένα παράδειγμα θα ήταν η επιστροφή των Ελγινείων μαρμάρων στην Ελλάδα. Για αυτό το σκοπό το δίκτυο πολιτισμού θα μπορούσε να πραγματοποιήσει μια σειρά εκδηλώσεων, ομιλιών σεμιναρίων με συμμετοχή καλλιτεχνων, εκπροσώπων μουσείων, ιστορικών, πανεπιστημιακών έδρων ελληνικών ανά τον κόσμο με απώτερο στόχο την κινητοποιήση όλης της αλυσίδας ενδιαφέρομένων και την αφύπνιση της κοινής γνώμης.

   Τέλος, ενδιαφέρον θα είχε η οργάνωση δικτύου ομογενειακών μέσων ενημέρωσης για την καλύτερη και πιο αποτελεσματική προώθηση των νέων της ομογένειας. Αυτό προυποθέτει βέβαια το ενδιαφέρον του ήδη υπάρχοντος συντονιστικού οργάνου.

4.2 Οργανωτική δομή των δικτύων

Σε αντίθεση με την πρακτική που ακολουθήθηκε στο ΣΑΕ πριν τον νόμο υπ’αριθμό 3480/2006, τα δίκτυα θα πρέπει να λειτουργούν υπό την ευθύνη του Συντονιστικού Συμβουλίου της κατά τόπου Περιφέρειας. Συντονισμός και συνεργασία σε παγκόσμιο επίπεδο θα πρέπει να εξασφαλίζεται μέσω των αρμοδίων για θέματα δικτύων της κάθε περιφέρειας. Συνεργασία και συντονισμός θα πρέπει να εξασφαλίζεται πάνω στη βάση συγκεκριμένων εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων ενώ ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών θα πρέπει να λαμβάνει χώρα σε τακτικά διαστήματα.

Στο συντονισμό/οργάνωση των δικτύων καθοριστικό ρόλο θα πρέπει να παίζουν οι ομοσπονδίες ή ελλείψη αυτών κοινότητες που θα έχουν και πιο κοντινή επαφή με τα κατά τόπους «παρακλάδια» των δικτύων.

Παρόλο που κάθε δίκτυο χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες ιδαιτερότητες, θα πρέπει να υπάρχουν συγκεκριμένες τακτικές και αρχές εφαρμοζόμενες στην οργάνωση όλων των δικτύων.

Τα δίκτυα δεν θα πρέπει να απαριθμούνται περιοριστικά σε νομοθέτημα αλλά να αναφέρεται ενδεικτικά έτσι ώστε να υπάρχει η απαιτούμενη ελαστικότητα στις ανάγκες για δημιουργία νέων δικτύων ή για κατάργηση όσων δεν λειτουργούν.

Συμπεράσματα/προτάσεις

1. Τα δίκτυα που θα πρέπει να προωθηθούν είναι: δίκτυο πολιτισμού, επιστημόνων, επιχειρηματιών και γυναικών.
2. Το ΣΑΕ θα πρέπει να κατασταλάξει στο τι επιζητά από τα δίκτυα και άρα τι χαρακτήρα θα πρέπει να έχει ο θεσμός. Το περιεχόμενο και οι στόχοι του κάθε δικτύου θα πρέπει να είναι επίσης ξεκάθαροι για το ΣΑΕ αλλά και για τα εν δυνάμει μέλη του δικτύου.
3. Τα δίκτυα θα πρέπει να λειτουργούν υπό την αιγίδα του Περιφερειακού Συντονιστικού Συμβουλίου. Ο προυπολογισμός τους θα συζητιέται και θα εγκρίνεται από το Συντονιστικό.
4. Τα δίκτυα θα πρέπει να λειτουργούν σε συνεργασία με τις κατα τόπους ομοσπονδίες και κοινότητες που θα προμηθεύουν πληροφορίες για τα εν δυνάμει μέλη του δικτύου, εμπειρία από τα ενδιαφέροντα ή προβλήματα που αυτές οι ομάδες παρουσιάζουν (βλ. Δίκτυο γυναικών). Οι δραστηριότητες των δικτυών θα μπορούν να συνδιοργανώνονται και να πλαισιώνονται από τις ομογενειακές οργανώσεις.
5. Συγκεκριμένα προγράμματα θα πρέπει να αποτελούν τη βάση δράσης των δικτύων αλλά και να αποτελούν πλατφόρμα συνεργασίας μεταξύ των δικτύων.
6. Τα δίκτυα θα πρέπει να έχουν διακριτή δομή και να παρουσιάζουν ετήσιο σχέδιο δράσης.
7. Η λειτουργία τους θα πρέπει να υποβοηθάται από οργανωμένες μορφές επικοινωνίας των μελών μέσω διαδικτύου αλλά όχι μόνο. Η προσωπική επαφή των μελών του δικτύου κρίνεται απαραίτητη για κάποια δίκτυα όπως αυτό του δικτύου γυναικών.

ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
	- 11/12/2007-02/02/2008 κατασταλαγμένη «πολιτική» δικτύων του ΣΑΕ. Οργανωτικά θέματα. Χρηματοδότηση
	- 02/02/2008 – 01/06/2008 Χαρτογράφηση ήδη υπαρχόντων οργανώσεων/εν δυνάμει μέλη των δικτύων. Συνεργασία με Ομοσπονδίες, κοινότητες Χαρτογράφηση ιδιαιτεροτήτων/αναγκών ρόλων. Μορφές επικοινωνίας
	- 01/06/2008 – 15/10/2008 Κινητοποίηση Προώθηση Ενημέρωση
	- Περιφερειακή Συνέλευση 2008 Αξιολόγηση έργου Μελλοντικά σχέδια Συγκεκριμένα σχέδια δράσης Προγραμματισμός